Syndrom Dobrego Człowieka (SDC). Konceptualizacja przewlekłego wyczerpania opiekuńczo-wychowawczego w modelu biopsychospołecznym

Abstract

Celem artykułu jest konceptualizacja Syndromu Dobrego Człowieka (SDC) jako autorskiej propozycji ujęcia przewlekłego wyczerpania opiekuńczo-wychowawczego, wykraczającego poza ramy tradycyjnie ujmowanego wypalenia zawodowego. Artykuł ma charakter teoretyczno-analityczny i opiera się na integracji literatury z zakresu psychologii rozwoju człowieka, psychobiologii stresu oraz ugruntowanych modeli wypalenia, w szczególności trójwymiarowego modelu Maslach i Jackson, klasyfikacji ICD-11 (QD85), koncepcji obciążenia alostatycznego oraz modeli Wymagań–Zasobów (JD-R) i równowagi ryzyk i zasobów (BR²). SDC przedstawiono jako propozycję ramy pojęciowej, w której komponenty wypalenia – wyczerpanie emocjonalne, dystans emocjonalny oraz obniżone poczucie dokonań – mogą manifestować się w kontekście długotrwałych obciążeń rodzinnych, relacyjnych i społecznych. Zaproponowany model biopsychospołeczny ujmuje SDC jako potencjalny rezultat dynamicznej interakcji czynników biologicznych (możliwa dysregulacja osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, konsekwencje chronicznego stresu), psychologicznych (praca emocjonalna, obciążenie poznawcze, utrwalone schematy i zniekształcenia poznawcze) oraz strukturalnych (wysokie wymagania przy ograniczonych zasobach wsparcia). W artykule zaproponowano także autorską ramę autorefleksji, której celem jest wspieranie samoświadomości i analizy własnego funkcjonowania w rolach opiekuńczych. Ograniczeniem pracy jest jej teoretyczny charakter oraz brak danych empirycznych, co wskazuje na potrzebę dalszych badań ilościowych, podłużnych i walidacyjnych.The aim of this article is to conceptualize the Good Person Syndrome (GPS) as an original conceptual approach to chronic caregiver burnout that extends beyond the professional domain traditionally associated with burnout. The study adopts a theoretical and analytical approach, integrating research from developmental psychology, stress psychobiology, and established burnout frameworks, including the three-dimensional model proposed by Maslach and Jackson, the ICD-11 classification (QD85), the allostatic load framework, and the Job Demands–Resources (JD-R) and Balance between Risks and Resources (BR²) models. GPS is proposed as a conceptual framework in which burnout components—emotional exhaustion, emotional distancing, and reduced personal accomplishment—may emerge in the context of prolonged family-based, relational, and societal caregiving demands. A biopsychosocial model is proposed to explain GPS as a potential outcome of dynamic interactions between biological factors (possible hypothalamic–pituitary–adrenal axis dysregulation and chronic stress), psychological processes (emotional labor, cognitive load, and maladaptive cognitive schemas), and structural conditions characterized by high demands and insufficient resources. The article also introduces an original self-reflection framework intended to support awareness and analysis of individual experiences of caregiving overload, without diagnostic or screening functions. As a theoretical contribution, the study is limited by the absence of empirical data and highlights the need for future quantitative, longitudinal, and validation-oriented research.