Hipoteza samoleczenia w ADHD. Analiza związku między deficytami funkcji wykonawczych a wyborem substancji psychoaktywnej
| dc.contributor.author | Kowalski, Kamil | |
| dc.contributor.editor | Felczak, Joanna | |
| dc.date.accessioned | 2026-11-02T06:48:32Z | |
| dc.date.issued | 2026 | |
| dc.description.abstract | Celem artykułu jest analiza związku między zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) a zaburzeniami używania substancji (SUD) przez pryzmat specyficznych deficytów funkcji wykonawczych. W części teoretycznej dokonano selektywnego przeglądu piśmiennictwa z lat 1997–2025, koncentrując się na biologicznych mechanizmach kompensacyjnych oraz specyfice polskiego systemu opieki psychiatrycznej. Jako wiodące ramy pojęciowe przyjęto hipotezę samoleczenia oraz model zespołu deficytu nagrody. Zasadniczy zrąb pracy stanowi jakościowa analiza materiałów zastanych, obejmująca adaptację i reinterpretację opisów klinicznych dostępnych w literaturze naukowej. Analiza winiet klinicznych pozwoliła na zilustrowanie założeń teoretycznych, wskazując, że profil farmakologiczny wybieranej substancji wykazuje spójność z profilem trudności neuropsychologicznych pacjenta. Artykuł akcentuje znaczenie wczesnej diagnozy i celowanej farmakoterapii ADHD jako kluczowych składowych profilaktyki wtórnych zaburzeń używania substancji. | pl |
| dc.description.abstract | The aim of this article is to analyze the relationship between Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) and Substance Use Disorders (SUD) through the lens of specific executive function deficits. The theoretical framework comprises a selective literature review from 1997 to 2025, focusing on neurobiological compensatory mechanisms and the characteristics of the Polish psychiatric healthcare system. The Self-Medication Hypothesis and the Reward Deficiency Syndrome model serve as the primary conceptual frameworks. The qualitative analysis is based on existing documentary data, involving the adaptation and reinterpretation of clinical case reports from the scientific literature. The examination of clinical vignettes illustrates theoretical assumptions, demonstrating that the pharmacological profile of the chosen substance corresponds with the patient's neuropsychological deficits. The paper highlights the vital role of early diagnosis and targeted pharmacotherapy for ADHD as essential preventive measures against secondary substance use disorders. | en_US |
| dc.identifier.citation | Kowalski, K. (2026). Hipoteza samoleczenia w ADHD. Analiza związku między deficytami funkcji wykonawczych a wyborem substancji psychoaktywnej. W: J. Felczak (red.), Mechanizmy i strategie regulacji emocji (T. 1). (s. 1-). Wydawnictwo WSB-NLU. | |
| dc.identifier.doi | 10.66935/978-83-65926-22-7.2 | |
| dc.identifier.isbn | 978-83-65926-22-7 | |
| dc.identifier.uri | https://repozytorium.wsb-nlu.edu.pl/handle/11199/11534 | |
| dc.language.iso | pl | |
| dc.publisher | Wydawnictwo WSB-NLU | |
| dc.relation.ispartof | Mechanizmy i strategie regulacji emocji | |
| dc.relation.references | Bagot, K. S., Kaminer, Y. (2014). Efficacy of stimulants for cognitive enhancement in non-attention deficit hyperactivity disorder youth: A systematic review. Addiction, 109(4), 547–557. https://doi.org/10.1111/add.12460 | |
| dc.relation.references | Barbuti, M., Maiello, M., Spera, V., Pallucchini, A., Brancati, G. E., Maremmani, A. G. I., Perugi, G., Maremmani, I. (2023). Challenges of treating ADHD with comorbid substance use disorder: Considerations for the clinician. Journal of Clinical Medicine, 12(9), Numer artykułu 3096. https://doi.org/10.3390/jcm12093096 | |
| dc.relation.references | Blum, K., Chen, A. L., Braverman, E. R., Comings, D. E., Chen, T. J., Arcuri, V., Blum, S. H., Downs, B. W., Waite, R. L., Notaro, A., Lubar, J., Williams, L., Prihoda, T. J., Palomo, T., Oscar-Berman, M. (2008). Attention-deficit-hyperactivity disorder and reward deficiency syndrome. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 4(5), 893-918. https://doi.org/10.2147/ndt.s2627 | |
| dc.relation.references | Blum, K., McLaughlin, T., Bowirrat, A., Modestino, E. J., Baron, D., Gomez, L. L., Ceccanti, M., Braverman, E. R., Thanos, P. K., Cadet, J. L., Elman, I., Badgaiyan, R. D., Jalali, R., Green, R., Simpatico, T. A., Gupta, A., Gold, M. S. (2022). Reward Deficiency Syndrome (RDS) surprisingly is evolutionary and found everywhere: Is it „blowin’ in the wind”? Journal of Personalized Medicine, 12(2), Numer artykułu 321. https://doi.org/10.3390/jpm12020321 | |
| dc.relation.references | Chang, Z., Lichtenstein, P., Halldner, L., D’Onofrio, B. M., Serlachius, E., Fazel, S., Långström, N., Larsson, H. (2014). Stimulant ADHD medication and risk for substance abuse. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 55(8), 878–885. https://doi.org/10.1111/jcpp.12164 | |
| dc.relation.references | Crunelle, C. L., van den Brink, W., Moggi, F., Konstenius, M., Franck, J., Levin, F. R., van de Glind, G., Barta, C., Dom, G., Verspreet, S., Carpentier, P. J., Ramos-Quiroga, J. A., Skutle, A., Buwalda, V., Kaye, S., Demetrovics, Z., Coetzee, C., Vela, J. M., Manouvrier, R., Matthys, F. (2018). International consensus statement on screening, diagnosis and treatment of substance use disorder patients with comorbid attention deficit/hyperactivity disorder. European Addiction Research, 24(1), 43-51. https://doi.org/10.1159/000487767 | |
| dc.relation.references | Eme, R. (2017). The overlapping neurobiology of addiction and ADHD. Mental Health and Addiction Research, 2(1), 1–5. https://doi.org/10.15761/MHAR.1000129 | |
| dc.relation.references | Hernandez, M. i Levin, F. R. (2022). Attention-deficit/hyperactivity disorder and therapeutic cannabis use motives. Psychiatric Clinics of North America, 45(3), 503-514. https://doi.org/10.1016/j.psc.2022.05.010 | |
| dc.relation.references | Humphreys, K. L., Eng, T., Lee, S. S. (2013). Stimulant medication and substance use outcomes: A meta-analysis. JAMA Psychiatry, 70(7), 740–749. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2013.1273 | |
| dc.relation.references | Hupli, A. (2018). Medical cannabis for adult attention deficit hyperactivity disorder: Sociological and cannabinoid perspectives. Medical Cannabis and Cannabinoids, 1(2), 112–118. https://doi.org/10.1159/000495307 | |
| dc.relation.references | Izydorczyk, B., Sitnik-Warchulska, K. (2021). Zachowania ryzykowne u młodzieży. Część 1: Opis przypadku i klasyfikacje. Medycyna Praktyczna: Psychiatria Dzieci i Młodzieży. https://www.mp.pl/psychiatria-dzieci-i-mlodziezy/zaburzenia/inne/276764,zachowania-ryzykowne-u-mlodziezy-czesc-1-opis-przypadku-i-klasyfikacje | |
| dc.relation.references | Kamińska, K. Z., Ciołek, M., Rosół, I., Matlakiewicz, M., Potaczek, M., Cichoń, L., Wilczyński, K. M., Janas-Kozik, M. (2025). Psychiatric disorders among adolescents residing at Youth Educational Centers in Silesia in Poland. Psychiatria Polska, Artykuł online first nr 337, 1-14. https://doi.org/10.12740/PP/OnlineFirst/207301 | |
| dc.relation.references | Khantzian, E. J. (1997). The self-medication hypothesis of substance use disorders: A reconsideration and recent applications. Harvard Review of Psychiatry, 4(5), 231–244. https://doi.org/10.3109/10673229709030550 | |
| dc.relation.references | Kooij, S. J., Bijlenga, D. (2013). The circadian rhythm of body temperature, sleep, and ADHD: Sleep and ADHD. Sleep Medicine Reviews, 17(5), 371–381. https://doi.org/10.1016/j.smrv.2012.11.002 | |
| dc.relation.references | Levin, F. R., Evans, S. M., Kleber, H. D. (1999). Practical guidelines for the treatment of substance abusers with adult attention-deficit hyperactivity disorder. Psychiatric Services, 50(8), 1001–1003. https://doi.org/10.1176/ps.50.8.1001 | |
| dc.relation.references | Mariani, J. J., Khantzian, E. J., Levin, F. R. (2014). The self-medication hypothesis and psychostimulant treatment of cocaine dependence: An update. The American Journal on Addictions, 23(2), 189–193. https://doi.org/10.1111/j.1521-0391.2013.12086.x | |
| dc.relation.references | Mariani, J. J., Levin, F. R. (2012). Psychostimulant treatment of cocaine dependence. Psychiatric Clinics of North America, 35(2), 425-439. https://doi.org/10.1016/j.psc.2012.03.008 | |
| dc.relation.references | Puri, M., Bekker, Y., Islam, F. A. (2014). Is your patient using cocaine to self-medicate undiagnosed ADHD? Current Psychiatry, 13(12), e3–e4. https://www.mdedge.com/currentpsychiatry/article/88937/addiction-medicine/your-patient-using-cocaine-self-medicate | |
| dc.relation.references | Schreiber, J. E., Possin, K. L., Girard, J. M., Rey-Casserly, C., Higgins, V. D., Bunge, S. A., Kramer, J. H. (2014). Executive function in children with attention deficit/hyperactivity disorder: The NIH EXAMINER battery. Journal of the International Neuropsychological Society, 20(1), 41-51. https://doi.org/10.1017/S1355617713001100 | |
| dc.relation.references | Sousa, N. O., Grevet, E. H., Salgado, C. A. I., Silva, K. L., Victor, M. M., Karam, R. G., Vitola, E. S., Picon, F. A., Zeni, G. D., Rohde, L. A., Belmonte-de-Abreu, P., Bau, C. H. D. (2011). Smoking and ADHD: An evaluation of self-medication and behavioral disinhibition models based on comorbidity and personality patterns. Journal of Psychiatric Research, 45(6), 829-834. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2010.11.012 | |
| dc.relation.references | Stoner, S. A. (2017). Effects of marijuana on mental health: Attention deficit-hyperactivity disorder (ADHD) [Biuletyn informacyjny]. Alcohol & Drug Abuse Institute, University of Washington. https://adai.uw.edu/pubs/pdf/2017mjadhd.pdf | |
| dc.relation.references | Szewczuk-Bogusławska, M., Flisiak-Antonijczuk, H. (2013). Czy zmiana kryteriów diagnostycznych ułatwi rozpoznanie ADHD u dorosłych? Psychiatria Polska, 47(2), 293–302. | |
| dc.relation.references | Tamm, L., Epstein, J. N., Lisdahl, K. M., Molina, B. S., Tapert, S. F., Hinckley, J. D., Evans, S. W., Schulz, K. P., Hock, R. S., Sofis, M. J., Anastopoulos, A. D., Swanson, J. M. (2013). Impact of ADHD and cannabis use on executive functioning in young adults. Drug and Alcohol Dependence, 133(2), 607-614. https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2013.08.001 | |
| dc.relation.references | Teplin, D. (2019). ADHD & recreational marijuana: What’s the attraction? Attention Magazine, 26(3), 10-13. | |
| dc.relation.references | Uçar, E. N., Emek Savaş, D. D. (2025). Role of executive functions in substance use disorder. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 18, 382–399. https://doi.org/10.18863/pgy.1682854 | |
| dc.relation.references | van Emmerik-van Oortmerssen, K., van de Glind, G., van den Brink, W., Smit, F., Crunelle, C. L., Swets, M., Schoevers, R. A. (2012). Prevalence of attention-deficit hyperactivity disorder in substance use disorder patients: A meta-analysis and meta-regression analysis. Drug and Alcohol Dependence, 122(1-2), 1–11. https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2011.12.007 | |
| dc.relation.references | Weafer, J., Fillmore, M. T., Milich, R. (2009). Increased sensitivity to the disinhibiting effects of alcohol in adults with ADHD. Experimental and Clinical Psychopharmacology, 17(2), 113-121. https://doi.org/10.1037/a0015418 | |
| dc.relation.references | Wilens, T. E., Faraone, S. V., Biederman, J., Gunawardene, S. (2003). Does stimulant therapy of attention-deficit/hyperactivity disorder beget later substance abuse? A meta-analytic review of the literature. Pediatrics, 111(1), 179–185. https://doi.org/10.1542/peds.111.1.179 | |
| dc.relation.references | Wiśniewski, A., Jóźwiak, J., Domagała, W., Płatek, F., Lew-Starowicz, M., Wierzbiński, P. (2024). Diagnostyka i postępowanie terapeutyczne u dorosłych z ADHD: Rekomendacje Sekcji Kształcenia Specjalizacyjnego Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i koalicji organizacji na rzecz osób z ADHD (2024 r.). Psychiatria, 21(2), 65-80. https://doi.org/10.5114/psych.2024.141097 | |
| dc.rights | http://purl.org/coar/access_right/c_abf2 | |
| dc.subject | ADHD | pl |
| dc.subject | substancje psychoaktywne | pl |
| dc.subject | hipoteza samoleczenia | pl |
| dc.subject | funkcje wykonawcze | pl |
| dc.subject | farmakoterapia | pl |
| dc.subject | ADHD | en_US |
| dc.subject | psychoactive substances | en_US |
| dc.subject | self-medication hypothesis | en_US |
| dc.subject | executive functions | en_US |
| dc.subject | pharmacotherapy | en_US |
| dc.title | Hipoteza samoleczenia w ADHD. Analiza związku między deficytami funkcji wykonawczych a wyborem substancji psychoaktywnej | |
| dc.title.alternative | The Self-Medication Hypothesis in ADHD: An Analysis of the Relationship Between Executive Function Deficits and the Choice of Psychoactive Substances | pl |
| dc.type | Book chapter |